Smartphones en social media; de digitale wereld is voor veel kinderen en jongeren de norm geworden. Maar wat is de impact van al deze online prikkels op hun kindertijd?
Voortdurende meldingen van een smartphone geven de druk om constant ‘aan’ te staan. Maar ook de angst om buiten de boot te vallen als je er niet aan meedoet.De schermtijd gaat ten koste van de ontwikkeling van sociale vaardigheden, creativiteit en rust
Kartrekkers
De voordelen van de technologische vooruitgang mogen niet ten koste gaan van een zorgeloze kindertijd, vinden Prue Post en Elynja Koppe. Daarom is in Harderwijk en Hierden de lokale oudergroep van Smartphonevrij Opgroeien gestart. Als ouders zijn ze op hun scholen kartrekkers van de beweging en willen dat het geven van een eigen smartphone aan kinderen langer wordt uitgesteld. En ze willen het gesprek aangaan met andere ouders, zodat zij hun ervaringen kunnen delen. ,,Bewust en goed geïnformeerd eigen keuzes maken, daar willen we naar toe."
De landelijke ouderbeweging Smartphonevrij Opgroeien is in de zomer van 2024 opgericht, geïnspireerd door Smartphone Free Childhood UK. De lokale groep in Harderwijk bestaat sinds december 2025. Kartrekkers van verschillende scholen zijn aangesloten. Prue Post (41) vertegenwoordigt de groep in Hierden. Zij heeft twee dochters, van 8 en 4 jaar, op basisschool De Parel. Elynja Koppe (48) heeft kinderen van 16 en 10 jaar oud. Zij vertegenwoordigt ouders van kinderen op Vrije School Valentijn en het CCNV.
In totaal zijn zestien ouders als kartrekkers van zeven basisscholen vertegenwoordigd: dit zijn naast De Parel en Valentijn ook De Veste, Alfons Ariëns, De Bron, Het Baken en Leonardo.
Schermstrijd
Elynja gaf haar zoon op 10-jarige leeftijd een smartphone. Zij had niet voorzien dat dit zoveel effect op de opvoeding zou hebben. ,,Sindsdien is er schermstrijd ontstaan, wat veel tijd en energie kostte. Door de controleapp Family Link hadden we als ouders toezicht, omdat bepaalde sites en apps worden afgeschermd. Maar daar was zoveel strijd over dat we uit onmacht hebben toegegeven. Het ging alleen nog maar over de smartphone schermtijd. Daar gaven we onze zoon eigen verantwoordelijkheid over, maar toen waren we de controle volledig kwijt.”
Prue haar kinderen hebben nog geen eigen smartphone of tablet, maar hun oudste dochter (8) mag wel in het weekend op de gezinstablet. De jongste dochter van 4 mag daar dan op meekijken. ,,De oudste mocht dat destijds op die leeftijd nog niet, maar de grens is wat verschoven door de actualiteit.”
Van beroep is Prue gezinstherapeut en kind- & jeugdpsycholoog. Veel van de hulpvragen die ze krijgt gaan over schermstrijd en online (on)veiligheid. Zij ziet in haar werk dat het smartphonegebruik stress en spanning in huis geeft, tussen ouders onderling en met hun kinderen. ,,Veel ouders voelen zich thuis machteloos. Ze willen zelf de keuze maken in de opvoeding, maar worden beïnvloed door de groepsdruk vanuit de klas. Beslissingen worden genomen uit angst dat hun kind buiten de boot valt.
Als de smartphone eenmaal toegestaan is, is dagelijkse schermstrijd bijna niet meer te voorkomen. Want hoe beperk en begeleid je het gebruik dan?”
Verslavende algoritmes
Er zijn vaak zorgen over wát kinderen op hun scherm zien. Net zo zorgelijk is dat de smartphone een gezonde ontwikkeling in de weg kan staan. Prue: ,,Al die apps zijn zo ontworpen, dat ze ons beloningssysteem manipuleren. Elke melding of video geeft een shotje dopamine in de hersenen. Het brein raakt door snelle beeldwisselingen gewend aan directe, vluchtige prikkels.”
Kinderen zijn daar erg vatbaar voor, omdat hun brein nog volop in ontwikkeling is. ,,De rem ontbreekt, waardoor ze niet bestand zijn tegen de risico’s van social media, met hun verslavende algoritmes. Het vermogen om langdurige, diepe focus op te brengen neemt hierdoor af. Gevolg: verminderde leerprestaties en concentratievermogen.”
In de praktijk blijkt het voor kinderen bijna onmogelijk de smartphone weg te leggen. ,,Als een kind urenlang naar een scherm tuurt, slokt dat tijd op voor buitenspelen, sporten en slapen. Terwijl live interacties juist zo hard nodig zijn om sociale vaardigheden en empathie te leren.”
Hoe later, hoe beter
De ouderbeweging Smartphonevrij Opgroeien pleit niet voor een verbod, maar voor het ophogen van de adviesleeftijd. Dat kinderen van 7 tot en met 12 jaar gemiddeld 6,5 uur per dag ‘op hun smartphone’ zitten, is een alarmerend cijfer. Elynja: ,,De overheid adviseert kinderen al vanaf groep 8 een eigen smartphone te geven. Dat moment moet echt herzien en uitgesteld worden. Smartphonevrij Opgroeien streeft ernaar kinderen pas vanaf hun 14e een eigen smartphone te geven en pas vanaf hun 16e toegang te geven tot social media. Dan is hun brein wat meer gerijpt. Er is namelijk een gigantisch verschil tussen de mobiele telefoon van 15 jaar geleden, een handig hulpmiddel, en de smartphone van nu, een compacte supercomputer. Een alternatief is er ook. Prue laat haar gezinstelefoon zien, een authentiek Nokia mobieltje zonder social media. ,,Ze zijn weer helemaal opkomend, daar wil je weer naar toe. Want kinderen zijn zo ook bereikbaar.”
De lokale kartrekkers willen andere ouders bereiken die zorgen over smartphone- of tabletgebruik hebben. Niet om met een vingertje te wijzen, maar om tips te geven en het onderwerp bespreekbaar te maken. Elynja heeft op de Valentijn een ouderenquête gehouden. Hieruit bleek dat veel ouders dezelfde zorgen en uitdagingen hebben en hun ervaringen graag willen delen. Er is behoefte aan meer informatie. Ze stond met een stand op het schoolplein om flyers en het handboek van Smartphonevrij Opgroeien uit te delen. ,,Kinderen kregen jokers om uit te delen aan hun ouders voor een gezinsmoment zonder scherm. Zo willen we smartphonegebruik uitstellen en bewustzijn vergroten.”
‘Meer regie en keuzevrijheid’
Prue mag bij De Parel een ruimte gebruiken om met ouders in gesprek te gaan en ervaringen uit te wisselen. ,,Uitgangspunt is niet oordelen over elkaar, maar als ouders in verbinding met elkaar staan. Zodat met de juiste informatie en onderbouwing een eigen keuze gemaakt kan worden maken voor hun gezin. Want keuzevrijheid blijft belangrijk.”
Ouderpact
Het onderwerp is meer gaan leven op de scholen. Zo is er de mogelijkheid om online anoniem een ouderpact te tekenen en daarmee de intentie uit te spreken om kinderen pas vanaf 14 jaar een eigen smartphone te geven. In Harderwijk hebben inmiddels 304 mensen dit gedaan. In Ermelo zijn dit 95 ouders. Zo is in de klas te zien hoeveel ouders dit ondersteunen. Door meer draagkracht kan de norm verschuiven. ,,Onderzoek laat zien dat als meer dan 25% van de klas wat anders doet, de groepsdruk wegvalt. Ongeveer zeven kinderen per klas moet toch haalbaar zijn.”
Informatieavond
De kartrekkers organiseren op woensdag 24 juni van 18.30-22.00 uur een informatieavond in Kerkelijk Centrum De Regenboog. Gastspreker is Stefan van der Stigchel. De hoogleraar cognitieve psychologie aan de Universiteit Utrecht is onderzoeker en auteur van meerdere boeken over aandacht en concentratie. Hij geeft vanuit wetenschappelijk oogpunt heldere uitleg over de invloed van schermen op het kinderbrein. Dit helpt ouders bewustere keuzes maken passend bij hun kind en gezin. Daarna zijn er diverse workshops en worden praktische handvatten gegeven.
Aanmelden is wel noodzakelijk, dit kan via de QR-code of website. Meer informatie over het event: https://svoharderwijk.wordpress.com
Prue (links) en Elynja met haar dochter en een vriendin.
